— Sama karm swojego syna.
— Po co siekasz tyle zieleniny?
Sasza zajrzał żonie przez ramię prosto do salaterki.
— Przecież utknie między zębami.
— Siekam normalnie, — powiedziała Liza stanowczo i odsunęła go łokciem od blatu.
— Twoja mama lubi koperek.
— Ona lubi świeży.
Z grządki.
A ten jest szklarniowy, trawa jak trawa.
Sasza wyłowił z sałatki kawałek ogórka i włożył go do ust.
Głośno chrupnął.
— I w ogóle, po co było kupować czerwoną rybę?
Usmażyłabyś mintaja w cieście.
Matka i tak znajdzie, do czego się przyczepić.
Liza odłożyła nóż.
Pięć lat małżeństwa.
Przez pięć lat Rimma znajdowała wadę we wszystkim, co robiła.
Tym razem Liza postanowiła zakończyć tę sprawę raz na zawsze.
Wydała połowę premii na dobrą pstrągę z gospodarstwa i drogą polędwicę wołową.
Wstała o szóstej rano.
Gotowała wszystko ściśle według rodzinnych zasad teściowej, sprawdzając każdy krok.
— Chcę, żeby chociaż jedno święto minęło bez jej westchnień o twoim zepsutym żołądku.
— No, no.
Powodzenia.
Sasza podrapał się po brzuchu przez miękką domową bluzę.
— Tylko zrób… większe porcje.
— Co znaczy większe?
Liza spojrzała na męża ze zdziwieniem.
— Jest nas troje.
— Czworo.
Mama przyjdzie z ciocią Klawą.
Zapomniałem ci powiedzieć.
Liza milcząco zamknęła oczy na kilka sekund.
Klawdia, starsza siostra teściowej, była idealnym wzmacniaczem każdego niezadowolenia Rimmy.
Jeśli Rimma mówiła, że zupa jest niedosolona, Klawdia natychmiast znajdowała w niej oznaki skiszonej kapusty.
— Sasza, kpisz sobie ze mnie?
— A co w tym takiego?
On naprawdę nie rozumiał problemu, przestępując z nogi na nogę w ciasnej kuchni.
— Ciotka jest przejazdem w mieście.
Matka zaprosiła ją ze sobą.
Co miałem zrobić, odprawić rodzoną ciotkę od drzwi przez twoje sałatki?
Daj jej talerz i tyle.
Wielka sprawa.
— Mam pstrąga w porcjach.
Trzy steki.
— No to podziel swój na pół.
Sasza wzruszył ramionami, jakby rozwiązywał zadanie z pierwszych klas szkoły.
— Albo ja podzielę swój.
Co za różnica?
Nie rób z igły widły, Liza.
Ty zawsze nakręcasz atmosferę przed przyjściem matki.
W przedpokoju nagle i natarczywie zadzwonił domofon.
Liza opłukała palce, strząsnęła wodę i poszła otworzyć.
Po minucie ciasny próg wypełniły głośne głosy i zapach ciężkich, słodkich perfum.
Rimma przyszła w swoim najlepszym nastroju — bojowym.
Na piersi pobłyskiwała jej duża broszka.
Klawdia ciężko opierała się na lasce, niezadowolona oglądając tapety.
— Kochanie, my nie będziemy zdejmować butów.
Rimma próbowała przejść obok wycieraczki prosto na jasną podłogę.
— Klawdia ledwo chodzi.
Trudno jej się schylać.
A poza tym u was tutaj nie można powiedzieć, że jest sterylnie.
Liza wyjęła z szafki opakowanie niebieskich ochraniaczy na buty.
— W takim razie proszę założyć to.
— Oj, po co te szpitalne porządki?
Teściowa z odrazą oglądała plastikowe woreczki.
— Przecież nie przyszłyśmy na salę operacyjną.
Na dworze jest sucho.
I w ogóle kiedyś ludzie żyli prościej, chodzili w gości bez tych waszych plastików.
— Żeby potem nie myć podłogi.
— Saszeńka!
Rimma krzyknęła w głąb mieszkania, całkowicie ignorując synową.
— Synku, chodź pomóc matce i ciotce naciągnąć to głupstwo na nogi!
U twojej żony panuje tu surowy reżim!
Krok w prawo, krok w lewo — rozstrzelanie.
Sasza niechętnie wypłynął z pokoju, wziął ochraniacze i milcząco pomógł kobietom.
Nie zamierzał bronić czystości własnych podłóg.
Kiedy goście wreszcie usiedli w salonie, zaczął się zwyczajny spektakl, którego scenariusz nie zmieniał się od lat.
Rimma krytycznie omiotła wzrokiem talerze.
— A ten obrus… plamy nadal nie doprałaś?
— To taki wzór.
Liza cierpliwie rozstawiała kieliszki.
— Faktura lnu.
Teraz to modne.
— No nie wiem.
Rimma wykrzywiła usta.
— Wygląda niechlujnie.
Jakby ktoś rozlał herbatę i szybko ją roztarł.
U dobrej gospodyni stół powinien aż kipieć bielą.
Klawdia natychmiast przytaknęła z sąsiedniego krzesła.
— Tak, dzisiejsza młodzież nie dba o przytulność.
Położą jakąś jutę i się cieszą.
Żadnego szacunku do domu.
Za naszych czasów prało się ręcznie, wygotowywało, krochmaliło.
A teraz wszyscy mają automatyczne pralki, a pożytku niewiele.
Liza przemilczała i poszła do kuchni po gorące danie.
Sasza poszedł za nią, żeby nieść ciężką blachę.
Kiedy wrócili, Sasza z rozmachem postawił rozgrzaną blachę prosto na stole.
— Gdzie stawiasz gorące?
Przecież przepalisz obrus!
Liza ledwo zdążyła wsunąć pod blachę szeroką drewnianą podstawkę.
— A gdzie?
Sasza zdziwiony zamrugał.
— Postaw tutaj.
Ostrożnie.
— Wielkie rzeczy, obrus.
Rimma już nakładała sobie sałatkę.
— Sama przecież mówisz, że jest w plamach.
Saszeńka, nałóż mi tamtej rybki.
Zobaczymy, czym nas dziś rozpieszczają.
I dla cioci Klawy wybierz bardziej mięsisty kawałek.
Liza usiadła na swoim miejscu.
Oddała swój stek Klawdii, a sobie nałożyła tylko warzywa.
Obserwowała, jak teściowa długo dłubie widelcem w pieczonym pstrągu.
Rimma oglądała kawałek ze wszystkich stron, jakby szukała w nim oznak fałszerstwa.
— Trochę sucha.
W końcu teściowa głośno oznajmiła to na cały pokój.
— Przetrzymałaś ją, Liza.
Dźgnęła widelcem w talerz.
— Po prostu się rozpada.
I kolor jakiś blady.
Kupiłaś w sklepie na promocji?
— Normalna ryba.
Sasza żuł, nie odrywając wzroku od swojego talerza.
— Smaczna.
— Dla ciebie, Sasza, wszystko jest normalne.
Ty jesteś u nas niewybredny.
Rimma spojrzała na syna ze współczuciem.
— Jako student żywiłeś się samymi pielmieniami, żołądek sobie zepsułeś.
Teraz cokolwiek ci dadzą, wszystko zjesz.
Byle było gorące.
— Tak.
Klawdia radośnie potwierdziła, przeżuwając pstrąga.
— Teraz dziewczyny nie umieją gotować.
Wszystko ciągną z dostaw.
Kupują tę waszą sztuczną pstrągę.
Strach pomyśleć, czym ją tam karmią w tych hodowlach.
Żadnego szacunku do produktu.
— To pstrąg z gospodarstwa.
Liza wyraźnie wymawiała każde słowo.
— Specjalnie po niego jechałam na rynek.
Zapłaciłam tysiąc za kilogram.
I trzymałam w piekarniku dokładnie czterdzieści minut, według pani własnej rady.
— To znaczy, że masz zły piekarnik.
Rimma niewzruszenie odparła.
— Albo trafił ci się pstrąg sto razy rozmrażany.
Ja na rynku kupuję tylko u sprawdzonych ludzi.
A tobie, kochanie, wcisnęli towar niechodliwy.
Widzą przecież, że młoda, nie znasz się.
Oni tam wszyscy są cwani.
Demonstracyjnie odsunęła talerz z rybą na skraj stołu.
Sięgnęła po półmisek z mięsem.
Odkroiła mały kawałek.
Długo, z namysłem żuła.
Liza patrzyła na męża.
Czekała.
Czekała, że powie choć słowo.
Że powie, iż jego żona w wolny dzień wstała o szóstej rano.
Że wydała własne pieniądze.
Ale Sasza po prostu nakładał sobie drugą porcję sałatki, starannie wycierając sos kawałkiem chleba.
— A mięso?
Rimma z obrzydzeniem się skrzywiła i wypluła kawałek w papierową serwetkę.
— Twarde.
Żujesz jak podeszwę.
Przecież dyktowałam ci przepis w zeszłym miesiącu!
Trzeba było dobrze rozbić.
I posmarować musztardą.
— Rozbiłam.
Głos Lizy stał się podejrzanie cichy.
— I marynowałam od wieczora.
I posmarowałam musztardą.
Ściśle według pani przepisu.
— To znaczy, że ręce wyrastają ci nie z tego miejsca.
Rimma starannie osuszyła usta serwetką.
— Nasz Saszeńka jest przyzwyczajony do domowego, smacznego jedzenia.
U mnie mięso zawsze rozpływało się w ustach.
Można było jeść samymi wargami!
A tutaj… no, jadalne oczywiście.
Z głodu syneczek nie umrze.
Ale bez przyjemności.
— Mamo, no dajcie już spokój.
Sasza leniwie machnął ręką.
— Wszystko jest smaczne.
Dajcie mi spokojnie zjeść.
Po co się tak nakręcacie?
Normalne mięso.
— Ja troszczę się o twoje zdrowie!
Zapadła pauza, po której teściowa podniosła głos.
— Żona powinna cieszyć męża, a nie psuć mu żołądek suchym jedzeniem.
On haruje całymi dniami, męczy się, a w domu nawet normalnego kawałka nie dostanie.
Wszystko w biegu, wszystko byle jak.
— Ja też pracuję.
Liza wypowiedziała to równo.
— Jeśli pani zapomniała, Rimmo Nikołajewno, pracuję na pełną zmianę.
I zarabiam nie mniej niż pani syn.
Klawdia uśmiechnęła się drwiąco i pokręciła głową.
— Oj, znalazły coś, z czego można być dumną.
Kobieta powinna być strażniczką domowego ogniska.
A wy teraz macie w głowie tylko kariery.
Mężczyzna siedzi w domu głodny, za to żona ma pensję.
— Ciocia Klawa ma rację.
Rimma pouczająco uniosła palec.
— Pieniądze to męska sprawa.
Nasz Saszeńka jest żywicielem.
A ty powinnaś tworzyć przytulność.
A u ciebie obrusy w plamach i mięso jak podeszwa.
I drogą rybę zepsułaś.
Tylko marnujesz produkty.
Liza przeniosła wzrok na Saszę.
Mąż niewzruszenie nadział na widelec ten sam kawałek mięsa, który matka nazwała „podeszwą”, i włożył go do ust.
Pilnie żuł, patrząc w telewizor mruczący w tle.
Nie zamierzał jej bronić.
Łatwiej było mu przeczekać zrzędzenie matki, udając, że nic się nie dzieje.
Najważniejsze, żeby jego samego nie ruszali, nie zmuszali do kłótni i karmili na czas.
Liza siedziała i patrzyła na nich.
Na Rimmę, która z przyjemnością piła kompot.
Na Klawdię, która dojadała sałatki.
Na Saszę, któremu było absolutnie wszystko jedno, czyimi rękami to wszystko przygotowano i ile nerwów na to poświęcono.
Zrozumiała prostą rzecz.
Nie chodziło o rybę.
Ani o koperek.
Ani o mięso.
Chodziło o to, że dla nich zawsze będzie obsługą, która źle wykonuje swoje obowiązki.
A dla Saszy była wygodnym buforem między nim a jego matką.
Liza powoli wstała od stołu.
Zwykłe kuchenne krzesło lekko zaskrzypiało po laminacie.
Milcząco rozwiązała troczki na plecach.
Powoli ściągnęła przez głowę nowy, odświętny fartuch z koronkami.
Ten sam, który kupiła specjalnie na ten dzień, żeby wyglądać jak idealna gospodyni i spodobać się teściowej.
Rzuciła fartuch prosto na stół.
Prosto na lniany obrus, obok talerza z nieszczęsną drogą rybą.
— Sama karm swojego syna.
Rimma urwała w pół słowa.
Klawdia wytrzeszczyła oczy.
— Co ty sobie wymyśliłaś?
Teściowa oburzona wysunęła brodę do przodu.
— Będziesz urządzać przedstawienia przy gościach?
Jaka mucha cię ugryzła?
Całkiem się rozpuściłaś!
— Liza, siadaj.
Sasza niezadowolony mruknął, nawet nie podnosząc oczu znad talerza.
— Co ty zaczynasz?
Przecież normalnie siedzieliśmy.
— Właśnie.
Siedzieliście.
Liza odwróciła się i poszła do przedpokoju.
Nie zaczęła pakować toreb, urządzać scen ani dzielić majątku.
Po prostu zdjęła z haczyka swoją kurtkę, wsunęła stopy w buty prosto na domowe skarpety i zatrzasnęła za sobą drzwi.
Zostawiła ich we troje, żeby dojadali „niesmacznego” pstrąga i „twarde” mięso.
Po kilku miesiącach rozkładała rzeczy w małym wynajętym mieszkaniu bliżej pracy.
Sasza dzwonił prawie każdego wieczoru.
Najpierw żądał wyjaśnień, potem kłócił się i groził rozwodem, a teraz przeszedł do zwyczajowych skarg.
Narzekał, że matka teraz codziennie przychodzi do jego pustego mieszkania.
Że jej barszcz okazał się strasznie przesolony.
Że pierogi już nie są takie jak dawniej, jakieś ciężkie, i ciągle ma po nich zgagę.
I że w ogóle zamęczyła go swoimi radami, kontrolą i wyrzutami.
Sasza uparcie namawiał ją, żeby się spotkali i porozmawiali, obiecując, że „ustawi mamę do pionu”.
Liza słuchała tych skarg, siedząc na parapecie i patrząc na wieczorne miasto.
— Sasza.
Odpowiedziała do telefonu równym, spokojnym głosem.
— Niech się stara.
Ona przecież wie lepiej, jak trzeba.
Jedz i się nie pobrudź.
Nacisnęła przycisk zakończenia połączenia i poszła zaparzyć sobie kawę.
Tę samą, którą lubiła ona, a nie jej mąż.